Wat als?

Het is lang geleden dat ik hier nog ben geweest.

Life got in the way. Drukke zomer gehad, een fijn feestje gepland in oktober (daarover later meer), een reisje gemaakt en tussen al die dingen door ook best wel hard en veel gewerkt. Al die maanden dat ik de tijd niet vond om te schrijven, was ik vooral bezig om veel bordjes tegelijk in de lucht te houden.

De drang om te schrijven kwam stilaan weer naar boven, ideetjes zoefden door mijn kop en boven op hun rug zoefde ook een beetje writers block mee. Wat was belangrijk genoeg om over te schrijven en deze lange stilte te doorbreken?

Ik weet het nu.

Laat mij hier even vertellen over mijn werkdag van gisteren. Het was een heel bijzondere, misschien wel een beetje een historische, al gebruik ik dat woord als historicus met heel veel schroom. Ik mocht een pootje zetten onder een collectieve arbeidsovereenkomst die mogelijk maakt dat mijn collega’s en ik, één jaar lang, samen minder gaan werken, 30 uren per week, met loonbehoud. Een droom, noemen sommigen het. Een utopie! Te zot voor woorden! Nee hoor, wij doen het en we weten heel goed waarom.

combinatie onder druk

We doen dit omdat de combinatie van betaalde en onbetaalde arbeid vandaag sterk onder druk staat. Vreemd, zeggen tegenstanders hierover. We hebben nochtans nog nooit zo weinig moeten werken! Gelijk hebben ze, want in 1870 werkten Belgische arbeiders gemiddeld 72 uren per week en pas in 1921 werd de achturendag een feit. Het heeft tot 1980 geduurd vooraleer we allemaal 4 weken congé payé kregen. Dat is niet eens zo lang geleden. Vandaag werken we dus een pak minder betaalde uren en hebben we veel meer betaalde vakantie dan onze ouders, grootouders en overgrootouders. Waar zeuren we dan toch over?

Er zit een denkfout in deze redenering: mannen werken inderdaad minder lang dan hun vaders, grootvader en overgrootvader. Maar vrouwen, die na de Tweede Wereldoorlog en tot een stuk in de jaren zestig vooral huisvrouw waren, werken nu ook. Met andere woorden: als je alle betaalde arbeid per gezin optelt, is onze arbeidstijd niet afgenomen maar vooral sterk toegenomen. De gevolgen daarvan zijn soms hallucinant. 1 Vlaming op 5 kan werk en privé nauwelijks combineren. Alleenstaande ouders horen bijna allemaal tot die categorie. 4 op 10 jonge ouders zegt minder dan 6 uur per nacht te slapen. Burn-out is de ziekte van deze tijd en rukt snel op. Ik ken minstens 10 mensen die langdurig werkongeschikt zijn (geweest) als gevolg van die moeilijke combinatie van betaald en onbetaald werk. Vrouwen ervaren die druk nog meer dan mannen. De was en de plas is in veel gezinnen nog altijd vooral een vrouwenzaak. Mannen hebben per week gemiddeld 6 uren meer vrije tijd dan vrouwen en vrouwen besteden per week bijna 10 uren meer dan mannen aan huishouden en kinderzorg.

het belang van evenwicht

Zorgtaken worden in de 21ste eeuw voor het overgrote deel nog altijd door vrouwen opgenomen én ze zijn maatschappelijk ondergewaardeerd. Daarom kiezen vrouwen vaker dan mannen voor deeltijdse banen die minder betaald worden, voor jobs met minder ontwikkelingsperspectief en op het einde van de rit krijgen ze daar een kleiner pensioen  voor. De verdeling van betaald en onbetaald werk is vandaag nog steeds genderbepaald.

Hoewel jonge vrouwen vandaag door de band hoger opgeleid zijn dan mannen en een betere toegang hebben tot de arbeidsmarkt dan hun moeders en grootmoeders, hebben ze ook het gros van de zorgtaken gehouden of zijn die evenwichtig verdeeld in het gezin. Van vrouwen wordt vandaag verwacht dat ze hun scholing laten ‘renderen’ via  een betaalde baan én dat ze dat doen op een manier die zo weinig mogelijk impact heeft op hun zorg voor hun kinderen enerzijds en de zorg voor hun zorgbehoevende ouders anderzijds.

Hoe dit probleem oplossen?

De makkelijkste manier is die verantwoordelijkheid bij individuen en gezinnen te leggen. Uiteraard is het belangrijk om hier als individu bewust mee om te gaan, weloverwogen keuzes te maken, je leven goed te plannen, huishoudelijke taken te verdelen in het gezin enzovoort. Maar niet alle zorg is uit te besteden, niet iedereen heeft voldoende inkomen om dienstverlening in te kopen en deze dienstverleners werken zelf vaak in een precair statuut en krijgen een laag loon voor hun werk. Daarom is een experiment als dit zo belangrijk. Dit is een samenlevingsprobleem, geen individueel probleem!

Betty Friedan, icoon van de vrouwenbeweging, bond deze koe de bel aan en zei hierover: het persoonlijke is politiek. Wat zich achter de rolluiken van onze Vlaamse fermettes afspeelt, verdient het om de inzet te worden van politiek debat.

De maakbare samenleving

Met schoonheidsingrepen en door uitschuivers te corrigeren redden we het niet. Dit experiment van collectieve arbeidsduurvermindering zetten we op omdat een goed draaiende samenleving nood heeft aan experimenten die het maatschappelijk debat uitlokken en voer zijn voor gesprekken aan het Kerstdiner en aan de ontbijttafel. Omdat een democratie het nodig heeft dat haar burgers reflecteren over hun samenleving en niet klakkeloos na-kwèken dat de economie dit niet aankan, dat dit onbetaalbaar is en te gek voor woorden, dat de loonkost in dit land al veel te hoog ligt en dat de ondernemingen nood hebben aan harder en langer werkende mensen.  Heeft onze economie niet vooral mensen nodig die graag werken, omdat ze hun werk betekenisvol vinden en omdat ze het zo kunnen organiseren dat het combineerbaar is met alle rollen die ze opnemen in hun leven? Zodat ze die niet uitgeblust op de bank terechtkomen, halverwege hun dertigste, omdat de combinatie hen uitput en alle zin ontneemt? Zodat ze halverwege hun vijftigste niet reikhalzend beginnen uitkijken naar hun pensioen maar zin blijven hebben in een baan die hen vervult en hun leven betekenis geeft? Wij noemen dat: gericht op evenwicht.

Mee eens? Niet mee eens? Laat maar komen, je feedback!

 

Advertenties

5 comments

  1. Dag Eva,
    Deze keer toch even reageren…om jullie proficiat te wensen. Ik vind het ook een sterk artikel, vooral het punt van de maakbare samenleving en het belang van een maatschappelijk debat daarrond ondersteun ik helemaal.
    En misschien, gezien die 30urenweek nu bijna ingevoerd wordt, vind je dan nog eens een moment om wat bij te babbelen? Om 2019 goed in te zetten?
    Laat maar weten of en wanneer dat kan.

    Groetjes, Annemie

    [Beschrijving: WS-COLOR_50Pixel]
    Annemie Janssens | stafmedewerker noorddienst | vzw Wereldsolidariteit РSolidarit̩ Mondiale | Haachtsesteenweg Р579 РChauss̩e de Haecht |
    Schaarbeek – 1030 – Schaerbeek | Tel: +32 (0)2 246 36 80 | Fax: +32 (2) 246 38 85 | http://www.wereldsolidariteit.be

    Like

  2. Heelhuids mee eens. Ik vind het heel knap dat jouw werkgever de spits durft afbijten van de ommekeer die zo hard nodig is.

    Heb eens gelezen dat voltijdse werknemers per dag minstens twee uur niet aan het werk zijn. Als je die twee uur gewoon niet moet komen werken, lijkt me dat een win-win want er wordt evenveel (of meer) gepresteerd en je mensen zijn veel meer op hun gemak. Op mijn dag van 6u merk ik dat ook, je moet je niet kapot haasten ’s morgens en hebt ’s namiddags als je door mag gaan nog een beetje heilzaam daglicht. Dat alleen al is een wereld van verschil met een 8 uren werkdag.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s